درس نوزدهم // دماوندیه1
محمد تقي ملك الشعراي بهار (معاصر)، محقق، استاد دانشگاه، روزنامه گار و مرد سياست بود. شهرت شاعري بهار به قصايد فخيم و استواري است كه با توجه به سنت ادبي گذشته سروده است.
|
اي ديو سپيد پاي دربند اي گنبد گيتي اي دماوند دیو: اهریمن، شیطان دیوِ سپیدِ پای در بند: تتابع صفات پای در بند: زندانی، گرفتار دیوِ سپسدِ پای در بند: مناداست. ای: حرف ندا. فعل از هر دو مصراع به قرینهی معنوی حذف شده است. سه مورد منادا در جمله است. و هر منادا شبه جمله و در شمارش جملهها خواهد بود. دماوند به جهت پوشیدگی با برف به دیوِ سپید، شخصیّت اسطوره ای شاهنامه تشبیه شده است. اي دماوند، اي بلندترين بام گنبدي شكل گيتي، اي كوه سپيد پوش، تو هم چون ديو سپيد، اسير و دربند شده اي |
|
از سيم به سر يكي كُله خود زآهن به ميان يكي كمربند سیم: نقره، استعاره از برف روی کوه میان: کمرکش. کمربند آهنی: استعاره از صخره های میان کوه. كلاه خودي از برف نقره اي سپيد رنگ بر سر گذاشته اي و كمربندي آهني ، به كمر بسته اي |
|
تا چشم بشر نبيندت روي بنهفته به ابر، چهرِِ دل بند تا: حرف اضافه، از نوع تعلیل مصراع اوِل حسن تعلیل است. «ت» در نبیندت: مضاف الیه برای «روی». دلبند: زیبا، دلربا. براي آن كه چشم انسان ها ي غفلت زده و سست اراده چهره ي تو را نبيند روي زيبا و دوست داشتني خود را در پشت ابر پنهان كردي . |
|
تا وارهي از دَم ستوران وين مردم نحس ديو مانند باشير سپهر بسته پيمان با اختر سعد كرده پيوند براي اينكه از نفس شوم آدميان حيوان صفت رهايي يابي ، سر بر آسمان افراشته و با شير گردو ن (خورشيد ) هم پيمان شده و با ستاره ي سعد و مبارك (مشتري )پيمان بسته اي. |
|
چون گشت زمين زجور گردون چونين خفه و خموش و آوند بنواخت زخشم بر فلك مشت آن مشت تويي تو اي دماوند هنگامي كه زمين از ستم روزگار اين چنين سرد و خاموش و معلّق در فضا ماند، از خشم و ناراحتي مشتي محكم بر چهره ي آسمان كوبيد، اي دماند آن مشت تو هستي |
|
تو مشت درشت روزگاري از گردش قرن ها پس افكند پسافکند: پس انداز «مشت» و «درشت» اشتراک آوایی دارند. «ی» در روزگاری فعل(هستی). گردش قرنها: گذر صدها سال. اي دماوند تو مشت سنگين و سهمگين زمانه هستي كه در اثر گذشت روزگاران به جاي مانده اي |
|
اي مشت زمين بر آسمان شو بر وي بنواز ضربتي چند مشت زمین: استعاره از دماوند. بر آسمان شو: به سمت آسمان خیز بردار. ضربتی چند: موصوف و صفت. چند صفت مبهم(پیشین). شاعران و نویسندگان از قدیم الایام به جهت مشکلات معیشتی و رفاهی و بی توجهی درباریان نسبت به آن ها از گردش روزگار می نالیده اند و امروزه بار سنگین مشکلات سیاسی و اجتماعی هم به آن ها افزوده شده است. اي مشت زمين بر آسمان بلند شو و چند ضربه ي محكم بر آن بكوب |
|
ني ني تو نه مشت روزگاري اي كوه نيَم زگفته خرسند نی، نی: قید نفی، نه، نه نه ... هستی: نیستی نیام: نیستم خرسند: راضی، خشنود نه نه ، اي دماوند! تو مشت محكم روزگار نيستي من از گفته خود خشنود نيستم |
|
تو قلب فسرده ي زميني از درد، ورم نموده يك چند فسرده: یخ زده ورم: آماس، تورّم درد، ورم، فسرده: مراعات نظیر تو دل افسرده و رنج ديده ي كره ي خاكي هستي كه از شدت درد و رنج، مدتي است كه ورم کرده است |
|
تا درد و ورم فرو نشيند كافور بر آن ضماد كردند کافور: مادّهای سفید و نسبتاً خوش بو که در قدیم مصرف پزشکی داشته و برای رفع آماس و ورم مناسب بوده و ضد عفونی هم کننده است. ضماد: پماد، درمان، مرهم. حسن تعلیلی برای پوشیدگی قلهی کوه از برف زمستانی است. براي آنكه درد و ورم بهبود يابد، مرهمي از كافور بر آن نهادند |
|
شو منفجر اي دل زمانه وان آتش خود نهفته مپسند اي قلب روزگار! منفجر شو و فوران كن، راضي مباش كه آتش درون خود را از ديگران پنهان كني |
|
خامش منشين سخن همي گوي افسرده مباش، خوش همي خند سكوت خود را بشكن و سخن بگو، ناراحت و غمگين مباش با رضايت بخند |
